Đường Xa Văn Nghệ

torsdag 17 november 2022

CHUNG QUANH BẾP NÚC

CHUNG QUANH BẾP NÚC

( Mến Tặng Những Bạn Ưa Thích Nấu Ăn )

Anh đàn ông nào có người vợ hoặc người tình được nhiều người biết đến với tài nấu ăn thì coi bộ chàng đó vui mừng chẳng có bút mực nào kể cho hết những niềm vui đó.

Các cụ ông cụ bà ngày xưa đã nói: Người đàn bà, đàn gà cái bếp, nghĩa là người phụ nữ cần biết quán xuyến việc gia đình, như chăm sóc nguồn thu nhập, làm sinh sôi đàn gà đàn lợn, để vừa có thực phẩm dùng trong gia đình vừa có thể bán cho người ngoài, nhờ thế đỡ túng thiếu. Những ngày giỗ chạp hoặc năm hết tết đến, nhà nào cũng phải cúng giỗ Tổ Tiên, có được đàn gà, vài con lợn béo để lo việc tư việc tết, ai nấy đều hởi lòng hởi dạ.

Người phụ nữ thời xưa có những đức tính dễ thương như tần tảo, giỏi việc nhà, biết lo toan. Nhiều phụ nữ thời xưa còn hiểu được một điều rất ý nghĩa: Chồng giận thì vợ bớt lời. Cơm sôi nhỏ lửa một đời chẳng khê.

Trong vài chục năm qua, bếp núc của nhiều gia đình đã có nhiều thay đổi. Những gia đình sống ở đô thị hoặc gần nơi dễ dàng mua bán than củi đã đỡ phiền phức khi cần đun nấu. Nấu ăn bằng củi tiện hơn bằng rơm rạ, tuy vậy người làm bữa vẩn phải trông chừng đển bếp. Người dùng bếp củi thỉnh thoảng cần ngó trông đến bếp, đẩy củi vào bếp để ngọn lửa không cháy ra ngoài, đỡ tốn củi. Còn đun nấu bằng than, rõ ràng tiện hơn bằng củi. Một bếp than, một ngày chỉ cần nhóm lửa một lần. Khi thấy than trong lò gần tàn, cần tiếp thêm một đợt than mới, ít phải trông coi. Dùng bếp điện tiện hơn, vì trong bếp và trong nhà không có khói và bụi. Hiện nay vài nước trên thế giới sản xuất các loại bếp điện và được nhiều người ưa dùng,

Ngoài ra còn phải kể đến vài loại bếp khác nữa. Đó là loại bếp gas, bếp cồn và bếp dùng dầu hỏa. Ba loại bếp này có những tiện lợi hơn bếp than và bếp củi. Khi nấu ăn, người dùng bếp có thể điều chỉnh ngọn lửa cần thiết cho món nấu. Dùng vài loại bế́p này, ta có thể chuyển bếp từ nơi này đến nơi khác, không bị phụ thuộc vào nguồn điện năng và trong khi chuyển bếp, việc cần làm không mất nhiều sức lực.

Nấu bếp là một việc tuy không đến nỗi nặng nhọc, nhưng người làm bếp cần phải biết tháo vát, nhanh nhẹn trong nhiều việc. Có những món ăn, nếu ta nấu kỹ quá sẽ làm giảm giá trị món ăn đó. Câu nói "rau cần nấu tái, rau cải nấu thêm" đã bao hàm ý nghĩa đó. Người giỏi bếp núc là người biết điều chỉnh ngọn lửa hoặc điều chỉnh nhiệt của bếp sao cho đúng mức. Những món ăn thuộc món ninh, lúc nồi dùng để ninh đã sôi, ta cần giảm lửa hoặc giảm nhiệt của bếp xuống (để nhiệt bếp số thấp), khi đó nồi ninh chỉ còn sôi chút ít. Cho đến lúc ta nếm thử, thấy món ăn đã kỹ, lúc đó ta giảm lửa hoặc nhiệt của bếp xuống mức thấp nhất. Chờ khi người nhà ngồi bên bàn ăn, nồi ninh vẫn nóng, các thứ được ninh sau lúc tăng giảm đúng nhiệt nên hương vị không tỏa bay nhiều, bữa ăn thêm ngon.

Kỹ thuật để lửa to lửa nhỏ hoặc tăng giảm nhiệt của bếp không chỉ cần đến khi làm các món ăn. Ngày trước có những cô gái, khi nấu một nồi cơm không biết hạ ngọn lửa của bếp xuống lúc nồi cơm cạn nước. Nấu xong nồi cơm, thường bị cả nhà chê nồi cơm là trên sống, dưới khê, tứ bề nhão nhoét. May sao gần đây, nhiều nhà đã có một loại nồi chuyên dùng để nấu cơm. Chỉ cần vo gạo xong, đổ nước và gạo vào nồi, nhìn mức nước vừa phải, và các bà các cô cứ việc nhẩn nha thong thả ngồi đọc thơ hoặc tiểu thuyết cho đến khi ngửi thấy mùi cơm thơm vừa chín tới. Mặc dầu từ lúc bắt đầu nấu cơm đến khi cơm chín, mải đọc cuốn truyện hoặc xem vài trang thơ, chẳng một lần động đũa vào nồi cơm bên bếp cũng chẳng sao. Vì loại nồi chuyên dùng đó, có bộ phận tự ngắt nguồn điện vào, giúp người nấu cơm khỏi lo về kỹ thuật, chẳng còn lo chuyện cả nhà chê cơm sống cơm khê.

Những mẩu chuyện chung quanh bếp núc có vài chuyện kể ra nghe tươi vui thêm đời thường. Bên bàn ăn khang trang sạch sẽ, trong mùi thơm của các món ăn tỏa bay, người có mặt trong nhà thường tề tựu và ra vào trong bếp. Có ông chồng hay có tính trêu đùa vợ, lúc vợ nấu nướng gần xong, ông thường vào bếp nhìn qua vài món, và nói giỡn vui vài lời, coi đó là niềm vui được gần bên người vợ yêu quý. Ở những vùng quê xưa, có vài đôi trai gái thương mến nhau, thường tìm dịp bếp nhà bữa nào thêm một hai món ngon lành, liền nhân đó đem qua biếu tặng nhà bên để hai nhà thêm tinh thần trước tình yêu đôi lứa.

Ngày xưa cũng như ngày nay, những cô gái khéo việc nhà giỏi tay làm bếp vẫn thường là những cô gái đắt chồng. Có cô gái được người mẹ trong nhà truyền cho bí quyết nấu được các món ăn ngon. Và cũng có vài cô gái khéo tay tinh mắt học nấu được thêm các món ăn nhiều người ưa chuộng.

Đã có người nói không ngoa rằng: Người phụ nữ giỏi việc bếp núc là đã có một nửa hạnh phúc gia đình. Và có nơi, người ta coi việc bếp núc là một nghệ thuật.

Ăn là một trong hai việc rất cần thiết với xã hội loài người, vì như người ta thường nói việc ăn việc ở. Người làm trong sở, người ở nhà thường ngày cần ăn để làm tốt việc và giữ gìn sức khỏe. Một người khỏe mạnh, tính tình hòa nhã, nhưng vì hoàn cảnh, lý do nào đó mà ăn không đủ hoặc ăn không ngon, cơ thể bị mất cân bằng, tính tình dễ sinh ra quạu quọ khó tính. Ngày thường, ăn là việc bình thường, nhưng những ngày trong gia đình mở vài tiệc vui, việc bếp núc cần có những người giỏi giang mới đảm đương nổi.

Những nhà có nền nếp và khá về giao thiệp, thường mỗi tháng mời người quen, thân hữu đến dự một, hai bữa tiệc nhỏ trong gia đình. Ở vài quốc gia, người ta còn coi việc mở tiệc khoản đãi tân khách, bạn xưa là một bước tiến trong quan hệ ngoại giao. Nấu được một bữa tiệc ngon, không chỉ cần đến khéo tay mà còn cần am hiểu nghệ thuật của việc bếp núc. Người nấu bếp trong gia đình, người làm bếp trong các tiệm ăn và trong những vương triều, chính phủ thường được nhiều người quý trọng là vì lẽ đó.

Một cô gái mới bước chân về nhà chồng sẽ xoay xở ra sao khi cùng chồng sống trong một gia đình có bố mẹ chồng khái tính, thường ưa thưởng thức vài món ăn mới lạ. Chẳng lẽ cô chỉ nghĩ đến mỗi người chồng yêu thương? Lúc son rỗi có thể chưa bận bịu lắm, nhưng vài năm nữa khi con bế con bồng, chẳng lẽ cô không bao giờ cần đến ông nội, bà nội? Với một cô gái giỏi việc bếp núc thì lúc này là một dịp may lý tưởng. Cô sẽ ra tay và trổ tài để bố mẹ chồng tròn xoe mắt nhìn và thán phục cô con dâu quý hóa. "Ôi, cậu con trai nhà tôi tài thật, tìm đâu được cô vợ có đôi bàn tay vàng. Thôi, hai con yêu quý ạ. Từ nay ở gần cha mẹ cho vui. Gặp khó khăn về khoản mua nhà mua xe... cha mẹ không hẹp hòi". Hai cụ sẽ xoa tay hoan hỷ và cười tươi nói với đôi vợ chồng trẻ.

Cũng cần nói thêm rằng với vài vị cao niên, dẫu có địa vị nào trong xã hội, có được cô con dâu hoặc chàng rể có tài nấu ăn, đều mừng hơn được vàng bạc châu báu. Còn gì vui thích hơn, khi mỗi tuần thưởng thức một món ăn ngon và bạn bè khen ngợi về món ăn này, bởi món đó lại được làm ra ở chính trong nhà của ta. Niềm vui này sẽ làm ta vui mãi. Hiển nhiên ai cũng muốn thỉnh thoảng thưởng thức vài món ăn ngon, để như người ta nói: hưởng chút ân huệ nơi trần thế. Còn ngày thường, có lẽ chẳng ai không mong trong nhà có được hai bữa ăn ngon miệng.

Có một câu chuyện vui kể lại như sau.

Một đôi vợ chồng trẻ vừa cưới nhau xong và sống với nhau trong tháng đầu tiên. Tuần lễ thứ nhất, chồng được vợ cho ăn món trứng luộc, rồi đến món trứng tráng. Tuần lễ thứ hai cũng chỉ ăn quanh đi quẩn lại hai món trứng tráng và trứng luộc. Sang tuần lễ thứ ba, khi mâm cơm được bày ra, cũng chỉ nhìn thấy món trứng. Nhưng lần này là món trứng mặn và trứng hấp, lúc đó chồng chỉ còn biết mỉm cười.

Mẩu chuyện vừa kể chỉ là một chuyện vui nhưng nghĩ ra bổ ích cho những đôi trai gái có ý định sống chung với nhau, đừng quên nói với nhau trước về việc ăn uống. Và có lẽ, các cô gái trước khi lấy chồng cũng cần học hỏi và làm quen dần với việc bếp núc để nấu được những bữa ăn ngon.

Một người biết nấu ăn ngon thường được họ hàng và người thân kính nể. Biết pha chế, gia giảm đồ ăn để có một bữa ăn ngon lành là một việc đã khó, biết lựa chọn mua các thứ thực phẩm để dùng, lại là việc chẳng dễ chút nào. Bởi thế nên một người nấu ăn giỏi thường giỏi luôn việc mua thực phẩm. Có thể việc tìm mua đồ nấu ăn, phái nữ thường hơn hẳn phái nam.

Nói một cách khách quan, nữ giới khá hơn nam giới về tính toán chi tiêu trong gia đình. Đôi khi có vị đàn ông nào được vợ trao phó việc đi chợ hôm nào, thì y hệt hôm đó bị vợ la rầy thứ này mắc, chê thứ kia là "trông đồ̀ quá tệ thế này mà ông cũng mua". Người ta đã quen nghĩ, đàn ông đi chợ là để cho qua việc, đôi lúc lỡ mua vài thứ giá cao hơn giá phụ nữ vẫn mua và thường nhiều khi nam giới để tâm nhiều đến hình thức hơn. Những phụ nữ giỏi việc nội trợ, biết quản lý và tiêu dùng hợp lý thường chọn mua các thực phẩm hợp khẩu vị người trong gia đình ; biết đôi khi 'nới tay' để mỗi tuần đôi, ba bữa cả nhà được vài chầu ăn uống mãn nguyện.

Phái nữ bận rộn với việc bếp núc và trong lúc bận rộn họ lại có niềm vui hãnh diện hơn cánh đàn ông. Đó là việc tính toán chi tiêu, giữ chức phó gia đình để mua bán, sắm sửa. Nhìn các bà các cô tươi tỉnh đi chợ, vui vẻ kháo nhau thứ này đắt, thứ kia rẻ. "Món này ông lão nhà tôi thích lắm đấy", hoặc, "Hôm nay ngày nghỉ, được món này nhậu, chắc hẳn ông xã nhà tôi phải nhớ tôi đến vài năm!". Đấy, hạnh phúc gia đình bền vững thêm bởi có người thân biết lựa chọn những thực phẩm đúng khẩu vị.

Khi mua xong thực phẩm vừa ý để dùng vào bữa ăn gia đình, người nội trợ cần xếp đặt việc bếp núc gọn gàng theo nề nếp tốt quen thuộc. Việc cần nhất không nên để khu vực trong bếp bừa bãi. Các thứ mua về nên tạm xếp một nơi hoặc để riêng mỗi thứ một chỗ cho có thứ tự, dễ thấy, dễ tìm. Làm như thế sẽ đem đến một khung cảnh sạch sẽ, luôn giữ được phong cách bình tĩnh dẫu công việc bề bộn. Sau đó cần nghỉ vài phút để thêm thanh thản, ngồi nhẩm tính việc nào nên làm trước, việc nào làm sau; món nào cần nấu trước, món nào để khi cơm sắp chín mới bắt tay vào việc. Giai đoạn dự tính này giúp ta thoáng thấy một thời biểu trong lúc nấu nướng, lo liệu thứ tự vài việc cần làm. Có thể dự tính được thời giờ gần đúng từ khi khởi đầu đến lúc kết thúc.

Nghệ thuật nấu ăn coi trọng những cách pha chế và gia giảm gia vị. Một nồi canh ngọt gọi là vừa ăn phải hợp khẩu vị số đông người trong gia đình. Thức ăn mặn nếu là thịt, cá, khi mua về được coi là tươi, lúc đun nấu không nên nấu kỹ quá. Rau xanh hoặc các loại củ, quả để nấu canh, khi đun nấu để ngỏ vung nhiều, các chất sinh tố sẽ tiêu hao và món nấu mất ngon. Có vài thứ thực phẩm cần chặt to, kho kỹ. Và cũng có thứ thực phẩm cần thái thật mỏng, được nấu nhanh chóng. Bếp gia nào từng trải nhiều trong nghề luôn hiểu, có thứ thực phẩm vẫn ưa nấu với thứ thường được nấu chung - nhưng cũng thứ thực phẩm đó - nếu nấu với một thứ lạ hoắc có khi lại kém ngon và rất ít kẻ sành ăn để mắt tới. Cho nên từ xưa có câu "con gà cục tác lá chanh...", một am hiểu hữu ích trong việc bếp núc.

Thịt gà luộc xong, chặt miếng vừa phải, rắc một ít lá chanh thái mỏng lên trên được người ăn chấm muối nhỏ có vắt chanh và thêm chút hạt tiêu xay nhỏ, ngon hết sảy. Những nhà sống xa thôn xóm khó tìm lá chanh, có thể để vài nhánh mùi lên đĩa thịt gà, màu xanh này sẽ làm đĩa thịt gà thêm bắt mắt. Thịt lợn nấu lẫn với hành sẽ thơm ngon hơn. Khi nấu thịt lợn, lúc gần chín, ta thái một ít hành lá rắc vào, dùng đũa đảo qua đảo lại vài lần, món nấu sẽ tỏa ra hương thơm nức mũi. Ngoài ra, các thứ vẫn thường dùng đến như: chanh, ớt, hành, tỏi, rau húng, tía tô... vào lúc các món ăn nấu xong, nếu ta biết dùng những thứ này sẽ làm bữa ăn thêm hương vị, thêm màu sắc xanh tươi và có chút vẻ sang trọng.

Trong những bữa tiệc to hay nhỏ, khi các món ăn đã đặt trên bàn tiệc, cần vài người khéo tay xếp đặt, trang trí các món ăn để bữa tiệc thêm trang trọng. Về khoản này - dân Âu, Mỹ rất coi trọng - và qua việc chăm chút kỹ lưỡng trên bàn tiệc, đã thể hiện lòng quý mến, ân cần với khách dự tiệc. Ai đến dự những bữa tiệc được tổ chức chu đáo đó, tinh mắt ngắm nhìn sẽ nhận ra vài nét đẹp truyền thống của dân Âu, Mỹ. Nơi dự tiệc sạch sẽ và trang hoàng vui mắt. Các món ăn sau khi được các bếp gia tài giỏi thực hiện, đặt gọn gàng tươi mắt trên bàn tiệc. Một bữa tiệc tại xứ Bắc Âu thường trong vẻ hoan hỷ của gia chủ và của khách đến dự. Trong tiệc người ta nói những chuyện tâm đắc với nhau nhiều hơn, cử chỉ nhã nhặn lịch thiệp hơn ngày thường. Khách đến dự tiệc rất hài lòng và mãn nguyện lúc thưởng thức các món ăn, bởi giá trị dinh dưỡng và bởi vẻ đẹp chung quanh bàn tiệc. Vẻ đẹp thoáng nhìn qua tưởng chừng khiêm nhường. Một vẻ đẹp khiêm nhường lịch lãm.

Với vài nét phác qua về việc bếp núc, chưa thể thỏa mãn nhiều bạn muốn hiểu rõ thêm, hay muốn am tường rộng hơn về nghề nấu ăn. Người nào muốn nghiên cứu kỹ lưỡng, học hỏi những bí quyết về nấu ăn, chắc hẳn cần nhiều thời gian và nhiều cố gắng. Người nào muốn nấu bếp giỏi đều phải học. Phương pháp hữu hiệu là nên học qua sách, báo để từ am hiểu đến tinh tường, thông thạo các cách thức trong việc bếp núc. Vì vậy nên tìm đọc vài loại sách hướng dẫn nấu ăn của các nhà xuất bản có uy tín. Qua những cuốn sách của các tác giả từng trải có dịp đến thăm nhiều nơi, từng thưởng thức nhiều món ăn truyền thống và dân dã nổi tiếng, chắc hẳn người đọc sẽ biết đến nhiều cách nấu nướng đặc biệt. Và trong các cuốn sách thuộc thể loại nấu ăn, đôi khi độc giả có thêm hiểu biết về một vùng đất cùng những cảm nhận mới lạ rất thú vị của tác giả. Niềm vui của những "du khách-viết sách" đó, là niềm vui của kẻ biết vui hưởng điều hay, nét đẹp, thể hiện nhiều ý nghĩa tốt lành trong cuộc đời.

Vài tạp chí, nguyệt san đôi khi cũng đăng tải cách nấu những món ăn cổ truyền hoặc hiện đại. Đọc sách, xem báo, theo dõi hướng dẫn nơi ti vi để biết thêm cách thức nấu vài món ăn cũng cần thiết. Người nào khá ngoại ngữ càng có dịp mở rộng hiểu biết để nấu ngon thêm một, hai món ăn nổi tiếng thế giới. Nấu giỏi vài món ăn bình dân, bạn bè nếm thử và khen ngợi là một việc khó. Người nấu món này cần biết dùng các thực phẩm "cây nhà, lá vườn", tuy giản dị ngon lành nhưng có hương vị dân tộc.

Việc học hỏi tại nơi bếp núc cũng cần thiết. Có những mùi thơm tỏa bay trong bếp, phải đứng trong bếp và theo dõi các bếp gia thực hiện mới biết được cách thức làm ra hương vị đó. Và hiển nhiên, niềm vui sẽ nhiều hơn đến với ai từng tham gia vào việc này. Ai chẳng hãnh diện với bạn hữu khi một món ăn trên bàn tiệc nhiều người để mắt đến lại là món ngon có ta góp đôi chút trong đó. Niềm vui này khiến cuộc đời phong phú và vui thêm.

Trong những ngày thứ bảy, chủ nhật hoặc ngày nghỉ lễ rảnh rỗi, vài người thường vui với bạn bè và lãng đãng bước vào một tiệm ăn nào đó. Khung cảnh vui vẻ trong các tiệm ăn thường đem lại cho họ vài giờ thoải mái. Trải qua một thời lênh đênh, chìm nổi, phiêu diêu... nay ngồi lại bên bạn xưa một, hai chục phút để ăn uống đôi ba thứ ngon lành nhiều người biết tới, đâu phải là không biết hưởng những tặng phẩm của đời.

Một người bạn kể thêm cho người viết một mẩu chuyện vui. Có những người đếm hai mươi chẵn tròn hai chục.. (người đếm hai mươi chẵn tròn hai chục là người chi tiêu biết tính toán, không lơi lỏng trong việc tiền nong), nhưng vẫn thường dẫn chồng, hoặc vợ hay người tình đến các tiệm ăn, thưởng thức các món ăn được nhiều người sành ăn biết tới, để sau đó, vào một hôm rảnh rỗi ở nhà, trổ tài và ra tay làm bếp, khiến cho cả nhà tròn xoe mắt mũi. Tuy chẳng thể ngon tuyệt vời như món nấu trong tiệm ăn, nhưng người trong nhà được một phen biết đến một món ăn lạ miệng; âu đó có thể là chủ đề một câu chuyện vui, làm người trong nhà và khách đến dự tiệc cười vui từ khi thưởng thức các món ăn ngon cho đến lúc mãn tiệc.

Vân Võ Hoài Phương

( Bản cuối, chỉnh sửa xong ngày 17 tháng 11. 2022 )

lördag 12 februari 2022

VIẾT VĂN, ĐỌC VĂN : ĐỐI THOẠI VỚI MÌNH, VỚI NGƯỜI

' Viết Văn, Đọc Văn' , những sự việc thông thường, có gì phải nói. Vâng, chẳng có gì phải nói, nhưng "CÁCH VIẾT, CÁCH ĐỌC", đấy là vấn đề.

"Văn" gồm lời và chữ. Viết Văn là dùng lời (câu văn) và chữ diễn đạt ý mình, trước tiên cho mình, sau đó cho kẻ khác, cho độc giả nói chung. 'Đọc Văn' là qua 'lời và chữ' của tác giả trong tác phẩm nhìn ra những 'trao gởi' của tác giả với cuộc đời trong đó có mình. Do đó, "VIẾT VĂN, ĐỌC VĂN LÀ MỘT HÌNH THỨC ĐỐI THOẠI VỚI MÌNH, VỚI NGƯỜI". Ngoài lời nói miệng ra, Văn dù đưới hình thức, thể loại nào, vẫn là phương tiện giao lưu, truyền thông lâu đời và hữu hiệu. Ngày nay, trên Internet, người ta cũng sử dụng Văn (lời và chữ, thêm âm thanh, hình ảnh) để giao lưu dù rất giới hạn đến mức tối đa tính cách dông dài.

Mỗi người, dù cuộc sống ra sao, vẫn có lúc cảm thấy đôi chán chường, nhạt nhẽo, trống vắng trong tâm tư. Ngoài đôi việc làm bâng quơ để quên hay để 'giải thoát' những 'ưu tư', những 'thờ thẫn, trống vắng' đó, với những người thích văn chương thì quay ra viết văn, đọc văn để trao gởi hoặc đón nhận ý tình nơi kẻ khác giải tỏa những tư lự của mình.

Viết văn là để 'giải thoát' mình, nói theo Sainte Beuve (...) . Các Bà, các Ông Việt Nam cao niên nơi hải ngoại hiện nay, vốn không là nhà thơ, nhà văn nhưng lại thích làm thơ, làm văn hay viết lách nầy nọ là để giải tỏa những phút 'trống vắng', để được 'sống lại' với những cái đã 'chết' nơi mình (tức thời gian quá khứ) để tâm sự với mình và dụng ý lưu truyền một kỷ niệm để đời cho con cháu. Lớp trẻ, thích văn chương, cũng làm thơ, viết văn để nói lên mọi dậy dàng của tâm trí, để trao đổi với bạn bè, thân hữu mọi cảm nghĩ của mình. 'Viết Văn' là giúp mình tự 'sống' với mình; giúp mình tự tìm 'hạnh phúc' cho mình (niềm vui sáng tác) qua những rủi ro, bất hạnh, khổ đau (kể cả những chết chóc), những vui sướng, hạnh phúc, những thái độ, việc làm, những cách thế ứng xử trước từng cảnh đời của nhân vật trong tác phẩm mình.

"Viết Văn, vì thế là một 'đối thoại với mình', để ": khơi dậy những gì sôi nổi, rộn ràng, bức xúc, những gì còn kín nhiệm, u uẩn, những ẩn ức tiềm tàng nơi tự thân mình do nhu cầu giải tỏa một 'trống rỗng' của tâm tư hay do một 'bức bách' của cảnh ngộ hoặc do một 'hướng vọng' của thần trí hầu thiết lập một 'an bình' cho mình, cho người. Khi viết một tác phẩm nào (tiểu thuyết, truyện ngắn, tiểu luận, tạp văn, ...), người viết thường luôn đứng trước bốn vấn đề : Viết về cái gì, Viết cho ai, Viết thế nào, Viết với chủ đích gì. Từ đó, chủ đề, đề tài, tìm ý, hành văn, bố cục, xây dựng nhân vật trong từng môi trường, thời đại ... đến với tác giả qua kinh nghiệm, kiến thức, xúc cảm, tường tường, qua cái 'nhìn' về nhân tình, thế sự, về cuộc đời, của nhà văn. Nhà văn đã 'đối thoại với mình qua mình' trong những điều trên. Viết văn là cách tìm tòi lại mình, sửa chữa mình, tự rèn luyện mình không chỉ về nghệ thuật mà còn về thái độ, cách sống của mình.

.......

'Đọc Văn cũng là một đối thoại với mình, với người' qua một 'hệ thống quy chiếu' tức tác phẩm của các tác giả. 'Đối thoại với mình' là 'ta tự sống với ta', tự hỏi về ta, tự tra vấn, tự chiêm nghiệm về ta' đối chiếu với những gì đang đọc. 'Đối thoại với người' là 'nhận xét, phẩm bình, đánh giá' bức 'thông điệp' tức những gì tác giả muốn trao gởi đến mọi người qua nội dung tác phẩm để hoặc 'thông cảm, đồng tình, tán đồng' hoặc 'phản biện, chống đối, bác bỏ' lúc đối chiếu tác phẩm với ta, với cuộc sống, với thời đại. "Phép đọc sách là gì ? Là mượn sách của người để tự mình tư tưởng. Vậy thì sách gì giúp được mình tư tưởng, gợi được cái tư tưởng của mình là sách hay, nên đọc cả. Có khi giúp cách trực tiếp, có khi giúp cách gián tiếp. Giúp trực tiếp là sách đồng ý với mình, giúp nghị luận được xác thực, phô diễn được rõ ràng, khiến cho mình nhân đấy mà suy cứu cái tư tưởng của mình cho đến cùng cực. Giúp gián tiếp là khi sách trái với ý mình, bày cái tư tưởng ra một phương diện khác hẳn của mình, khiến cho mình phải sát hạch lại tư tưỡng của mình, phải gia công biện bác, thảo luận cho vỡ lẽ. Mà cách gián tiếp có khi lại bổ ích hơn là cách trực tiếp, vì nó kích thích tư tưởng của mình một cách mạnh bạo hơn". ( Vũ Ký : Nghệ thuật đọc và viết văn, nxb Nguồn Sống, in lần thứ năm tại Hoa Kỳ cuối 1996, trang 77).

Tóm lại, Viết Văn, Đọc Văn là 'đối thoại với mình, với người' vì Văn là phương tiện truyền thông, giao lưu hai chiều (...). Dĩ nhiên, Viết Văn khó hơn Đọc Văn. Viết Văn cần phải chú trọng cả Hình thức lẫn Nội dung. Hình thức là Chữ, Lời, Bố cục ; Nội dung là Ý, Tình, Tư Tưởng. Chữ dùng phải minh xác, trong sáng; lời văn phải thông gọn, trau chuốt, văn hoa, truyền cảm; Bố cục phải phân minh, hợp lý vừa đúng theo diễn tiến sự việc vừa tạo bất ngờ, thích thú. Ý, Tình, Tư Tưởng phải hàm xúc, cô đọng, phải phơi bày được tất cả sắc thái sâu sắc của sự việc, sự vật, của nhân vật cùng lúc mang tác dụng hướng dẫn người đọc nghĩ suy để cùng hướng về xây dựng cho nhau những cảnh đời càng nhân bản hơn. Đọc văn, thật ra cũng không phải dễ. Nếu chỉ đọc cho qua thì giờ thì không có gì phải nói. Nhưng đọc trong ý hướng và nhu cầu đối thoại với mình, với người thì cũng lắm điều phải nói : Đọc cái gì, đọc loại sách nào, đọc làm sao, đọc với mục đích gì ? Đọc chỉ để giải trí hay đọc để hiểu mình, hiểu người; đọc để phong phú kinh nghiệm, kiến thức hầu ứng xử với mình, với người; đọc để tìm tòi, khám phá những gì mới lạ giúp mình thêm vững chắc trong mọi dự định 'sáng tạo' về mặt nầy mặt nọ.

Tiếp nhận một lời văn là nắm bắt cái ẩn ý, cái mới lạ, cái khác thường, cái hay đẹp của ý tình tác giả để phong phú hóa mình hơn dù không đồng tình với tác giả.

"Văn chính là người", nói theo Bulfon... Số tác phẩm của một nhà văn và số sách đã đọc nơi một người nào đó, ta có thể biết được phần nào khuynh hướng nghệ thuật cùng khuynh hướng 'sống' của nhà văn và của người đó. 'Trong "Đối thoại với mình, với người", Viết Văn, Đọc Văn là cách giúp ta với bắt cái "PHẦN CON NGƯỜI SẼ TRỞ NÊN CỦA MÌNH" ( Vũ Ký, sđd, trang 49 ), và sẽ trở nên về nhân cách, phẩm giá, sẽ trở nên kinh nghiệm hơn, sáng suốt hơn, minh mẫn hơn trong suy tư, ứng xử, sẽ trở nên phong phú về kiến thức, trí tuệ, để góp phần xây dựng cuộc sống mình và xã hội tốt đẹp, tươi sáng hơn.

Nguyễn Thùy

fredag 7 januari 2022

Lời Chúc Xa Xôi

Vào mộ̣t ngày rét mướt, nhiệt độ ngoài trời lúc này đã xuống dưới độ âm. Tôi đứng bên cửa sổ nhìn ra ngoài, dọc ngang trời đầy mây xám vần vụ, có lẽ chẳng hy vọng vài ngày nữa có được một ngày đẹp nắng. Ngoại cảnh âm u xám xịt đó thực tình dễ làm người ta cảm thấy tình đời như đang đi vào ngõ hẹp. Tôi nghĩ tới nghĩ lui, chưa tìm ra giải pháp nào khả dĩ xóa đi sự ưu phiền thường lảng vảng tìm đến.

" Đối diện với nỗi cô đơn, liệu tâm trí người ta sẽ tốt hơn hay sẽ ..." Tôi chưa kịp đặt xong câu hỏi và tự sắp xếp câu trả lời thì tiếng chuông điện thoại đã reo lên nơi phòng khách.

"A lô. Ai đó ?"

" Anh đó à. Mấy hôm nay anh vẫn được khỏe chứ ?"

Tôi nhận ra tiếng nói của Thơm, gần chục năm trước tình cờ gặp nhau ở trại tỵ nạn, quen thân với gia đình và nhận vợ chồng tôi là anh chị nuôi. Một cô gái dễ mến và cũng hay đùa vui. Tôi cũng cảm thấy vui, bèn cười trả lời :

" Anh thì lúc nào cũng khỏe, chỉ hơi túng tiền tiêu vặt thôi. Em có dư, cấp đỡ anh chút đỉnh ".

" Ôi, anh là hay đùa lắm đó. Bà xã nhà anh đâu ? Em muốn nhờ chị giúp cho một việc. Mấy bữa nay em cứ hắt hơi hoài à, mắt lại cứ nháy lia... "

" Ồ, việc này nên mừng đó. Chắc hẳn có anh nào đã gặp em, nói vài chuyện tâm tình với em, rồi về tương tư nhớ đến em đó thôi ".

" Em cầu thánh thần mang đi. Mà anh này, thần thánh gặp anh cũng phải cười đó! Lúc này anh còn để ria mép chứ, hay là sợ vợ cạo béng đi rồi. Em cầu thánh thần thích tính vui nhộn của anh, đón mời anh đi luôn cho rồi !"

" Ồ, được chung bước với thánh thần thì khỏi lo đói và khỏi lo khổ rồi. Mà em này, nhớ giữ bí mật lời cầu đó nghen. Kẻo nhiều người cầu là không đến lượt anh đâu ".

Cô em nuôi của tôi cười, và hình như sau vài giây nghĩ lại, cô nói :

" Anh ơi, nói vui vậy thôi. Anh được thánh thần rước đi sớm thì những lúc rảnh rỗi, em và chị ở nhà biết cùng ai nói vài chuyện vui ? Thôi, em xá tội cho anh đó. Ồ, anh còn chưa trả lời câu em hỏi. Chị đâu rồi anh ?"

" Hôm nay tiệm bán đồ nhà bếp treo bảng bán giảm giá đầu năm, nên bếp trưởng ăn sáng xong nhanh chân đến tiệm đó rồi ".

" Còn anh ? Lúc này anh làm gì vậy?"

" Anh đang ngồi nghĩ chuyện linh tinh thì em gọi điện thoại đến đó ".

Cô em nuôi tôi hỏi, giọng nói có vẻ quan tâm :

" Vài tháng nay anh có còn sáng tác thêm không ?"

Nghe hỏi tới nỗi muộn phiền đã hơn tháng nay tôi thường nghĩ đến, tôi nói:

" Em cũng biết, lúc này nhân tài hiếm hoi như tinh tú giữa trời dông bão. Còn anh, còn lâu mới được gọi là nhân tài. Bây giờ anh như thấy nhiều trở ngại quá. Biết viết gì đây giữa lúc tình đời đôi lúc chênh vênh trắc trở và nhiều những suy tư, chọn lựa ?"

" Sao giọng anh rầu rĩ vậy ?"

" Anh chỉ nói ra một thực tế hiện giờ ".

" Đừng nên bi quan quá anh à. Em xem chừng các bạn anh đâu có thoái chí. Thỉnh thoảng họ cũng có thêm vài sáng tác mới đó ".

" Ồ, em đừng nên so sánh anh với họ. Bởi lẽ họ nhiều vốn sống hơn anh. Họ đến nơi này nơi kia nhiều nên họ từng trải hơn. Còn anh, mộng ước một chuyến viễn du đã lâu lắm rồi, mà em cũng biết đó, mấy năm nay anh vẫn ngồi một chỗ và mơ ước có một ngày vui vẻ với hành trang lên đường. Vốn liếng nghề văn mỗi ngày mỗi... "

" Em cũng chỉ biết cầu chúc anh nhiều may mắn trên con đường anh đã chọn. Vậy là anh vẫn chưa có ý định bỏ nghiệp văn. Chúc mừng anh !"

" Em chúc mừng anh lúc này e quá sớm ".

" Tại sao vậy ?"

" Bây giờ anh cảm tưởng trang bản thảo rộng bao la như sa mạc hoang vắng. Ngồi nghĩ bấn lên mà đã xong đâu ".

" Nhưng em tin anh sẽ xong việc này. Ngồi nghĩ lẩn thẩn là không xong rồi, anh ạ ".

" Anh cũng nghĩ vậy. Ngồi nghĩ vẩn vơ lại càng thấy rét hơn. Nhiều lúc phải viết để quên đi cái rét ".

" Hơn tuần nay ở bên này chúng em cũng thấy mỗi ngày một lạnh thêm. Thời tiết mấy bữa nay chẳng hiểu sao rét dữ quá, anh à. Lò sưởi trong nhà vẫn ấm nhưng cái lạnh như vẫn thấm vào..."

Tôi thoáng nhìn ra cửa sổ, khung trời vẫn xám mờ như trước. Đầu dây bên kia chợt có tiếng tiếp theo :

" Có lẽ anh chẳng quan tâm đến chuyện thời tiết nhỉ. Phải vậy không ?"

Tôi trả lời :

" Anh nghĩ, thường đến lúc nói tới chuyện thời tiết thì chắc hằn câu chuyện sắp kết thúc rồi. À, mà hôm nay bỗng vui với ngày lạnh rét hay sao, ưa nói chuyện với anh dữ vậy ?"

" Anh đoán mới chỉ đúng một nửa. Em vừa dùng thêm chiếc điện thoại cầm tay nên bữa nay ngày cuối tuần gọi đến anh. Chẳng có ưa đâu nha !"

" À ha. Vậy là em cũng khôn đấy nhỉ ?"

" Chuyển giúp em lời chúc chị luôn vui. "

" Sắp bai anh đó hả ?"

" Vâng, good bye, bai anh nhé !"

" Ồ, anh biết ngay mà. Vậy anh cũng nói lời tạm biệt của một người hiện sống ở Bắc Âu vẫn nói : "Hây đô em !"

Tôi đặt tay nghe điện thoại xuống và chợt nhớ đến tấm ảnh kỷ niệm ngày Tết gia đình lúc còn ở Trại tỵ nạn, nay vẫn được đặt bên những tấm hình khác cùng một khung kính. Tôi đến bên khung ảnh và nhìn tấm hình. Phải, trong đời tôi và đời những ḅạn tôi quy tụ lại trong gia đình hôm đó đã có những giây phút vui mừng, dẫu rằng vẫn phảng phất đâu đó nỗi khắc khoải, đợi chờ. Họ cũng như tôi, luôn sống và mong một ngày mai tốt đẹp hơn, thân ái và gần gũi nhau, khích lệ nhau những lúc cảm thấy nhiều suy tư, băn khoăn khi phải chọn một hướng đời.

Tôi đến bên cửa sổ, nhìn khung trời lạnh giá, thầm cám ơn tấm hình kỷ niệm những bạn bè ngày trước và vui với niềm vui mới hôm nay.

Vũ Thụy Anh (*)

(*) Đoạn tản văn trên đăng trên báo Văn Nghệ Ngày Nay, số 3 tháng 1 năm 2002 , tác giả ký bút danh Vũ Thụy Anh ( đây là bút danh thứ hai của VVHP trên báo VNNN và còn vài bút danh nữa, sẽ có dịp nói sau... ). Vân Võ Hoài Phương chỉnh sửa, bổ túc lần cuối.

söndag 2 januari 2022

Sưu Tầm Danh Ngôn Thế Giới

# Phê bình thì dễ còn nghệ thuật mới khó. ( Destouches )

# Loại văn nào cũng tốt trừ loại gây buồn chán. ( Voltaire )

# Có những cuốn sách chỉ nếm qua thôi, có cuốn phải nuốt, sau cùng có một số ít

phải nhai và tiêu hóa. ( F. Bacon )

# Sách lựa kỹ ta phải coi như bạn, như tri kỷ, như địch thủ. Ta đàm thoại, lý luận,

tranh luận với nó. Đọc sách chỉ sinh lợi với điều kiện đó. ( Diderot )

# Bạn hãy nhanh lên một cách chậm chậm. ( Auguste )

# Không thiên tài nào mà không có một chút điên. ( Aristote )

# Không bao giờ có triết gia nào nhẫn nại chịu nhức răng cả. ( Shakesperare )

# Một người lạc quan là người nhìn đôi mắt bạn, còn người bi quan là người

nhìn đôi chân bạn. ( Chersterton )

# Hãy suy nghĩ lâu nếu bạn muốn chọn ai là bạn tâm giao. ( Senèque )

# Tâm giao là xi măng của đời sống. ( Amyot )

# Khi tranh luận biến thành cãi lộn thì bạn phải làm thinh : Đó không phải

là bạn thua cuộc. ( Larare Sadi Carnot )

# Người khôn tự rèn luyện mình. ( Lời Đức Thích Ca )

Vân Võ Hoài Phương sưu tầm tháng 1. 2022

fredag 4 september 2020

Hai Bài Thơ Tình

( Góp chút vui tươi cuối tuần với bạn ưa thích thơ )

Tình Đời

Đời còn gởi cho nhau

một trang thư kỷ niệm

Đời còn hát cho nhau

những tình tự thuở nào

Ai đã đi đường xa

lòng vẫn thường mong gặp

những ánh mắt thân quen

một tình thương lưu luyến

Bạn đời ơi thoáng gặp

xin mỉm một nụ cười

Và vui chuyện xuân tươi

để tình đời thêm mới.

1993

VVHP

Tình Mong

Anh vẫn thường mong có em về

Trên đường hiu hắt nẻo sơn khê

Hoa vẫn như xưa cài trên tóc

Mắt vẫn hường như ngày mới đam mê.

Anh vẫn thường mong được em chê

" Áo anh lấm quá, để em dùm "

Nay ta đã lỡ tình xa vắng

Nhớ về em và chiếc áo em chê.

Anh vẫn thường mong mỗi xuân về

Ngồi vui mơ lại phút em chê

Thoáng biết qua mơ tình vẫn thế

Nhưng trong đời anh chỉ nhớ riêng em.

Mùa Xuân năm 2000

Vân Võ Hoài Phương

tisdag 21 juli 2020

Sưu Tầm Danh Ngôn Thế Giới (Juli 2020)

* Sự khác nhau giữa xây dựng và sáng tác như sau: Thứ được xây dựng chỉ được yêu sau khi nó đã hoàn thành; nhưng thứ được sáng tác thì được yêu trước khi nó tồn tại. ( Charles Dickens )

* Nếu bạn không thể giải thích điều nào đó mộ̣t cách đơn giản, có nghĩa bạn không hiểu rõ về nó.

( Albert Einstein )

* Rất khó tìm được người tình tuyệt hảo cũng như khó tìm thấy một bài thơ tuyệt mỹ. ( Voltaire )

* Tình yêu thật sự đã hiếm, tình bạn thật sự còn hiếm hơn. ( La Fontaine )

* Tình yêu không phải là tình cảm, đó là nghệ thuật. ( Pau Morand )

* Cuộc sống chỉ có giá trị khi có thứ gì đó đáng giá làm mục tiêu. ( G. W. Hegel )

* Nền tảng của sự văn minh là sự tự do của mỗi người trong tư tưởng, tín ngưỡng, quan niệm, công việc và cả trong sự nghỉ ngơi của họ. ( De Gaule )

* Khi tôi bất đồng ý kiến với một người hiểu lý lẽ, tôi để thực tế làm trọng tài cuối cùng. Nếu tôi đúng, anh ta sẽ học hỏi được; nếu tôi sai, tôi sẽ học hỏi được; một trong hai chúng tôi sẽ thắng, nhưng cả hai đều thu được lợi ích. ( Ayn Rand )

* Hãy nghe nhiều người nói, nhưng nói với ít người thôi. ( Shakespeare )

* Đàn ông hơn đàn bà ở chỗ triết lý về trái tim con người, còn đàn bà hơn đàn ông ở chỗ nhìn thấu được trái tim con người. ( J. Rousseau )

* Những người khôn khéo không gom đống kiến thức mà tuyển lựa chúng. ( Bà De Lambert )

* Thể dục với thân thể cũng như đọc sách với tinh thần. ( Richard Steele )

* Bài thơ hay nhất là bài thơ của đời sống. ( R. Blanco Fombona )

Sỹ Linh sưu tầm

tisdag 23 juni 2020

Sưu Tầm Danh Ngôn Thế Giới (Juni 2020)

Sưu Tầm Danh Ngôn Thế Giới ( Juni 2020 )

* Có vợ hiền, bạn là người sung sướng.
Có vợ dữ, bạn sẽ thành triết gia. ( Bergson )

* Đàn bà đẹp là thiên đường của mắt
và là địa ngục của … túi tiền. ( Estonia )

* Người ta chỉ nên bận tâm đến cái gì liên quan đến mình thôi. ( Herodote )

* Tình yêu là sự an nghỉ tốt nhất trong cuộc sống. ( Pablo Picasso )

* Đời không tình ái như năm tháng không có mùa hè. ( Thụy Điển )

* Không có tình yêu, cuộc sống sẽ trở nên vô vị. ( Steve Winwood )

* Hạnh phúc trong hôn nhân hoàn toàn là vấn đề may rủi. ( Jane Austen )

* Lòng tin không phải là khởi đầu mà là kết quả của mọi nhận thức. ( J. W. Geoth )

* Người không có sức tưởng tượng không có đôi cánh để bay. ( Muhammad Ali )

* Theo xu hướng của mình là điều tốt miễn là biết đi lên. ( Gide )

* Chỉ trong sách, con người mới biết đến sự thật, tình yêu và cái đẹp hoàn hảo. ( G. Bernard Shaw )

* Sự điều độ và sự chuyên cần là những lương y của con người. ( J. Rousseau )

Sỹ Linh sưu tầm