Thư Giãn Vài Phút Cuối Tuần
CƠM RAU
( II )
Phần I Cơm Rau đã nói qua về rau sống. Các loại rau sống thường được rất nhiều người ưa thich vì những lợi ích thiết thực như đỡ công đun nấu, rau tươi sống nên được ưa chuộng và niềm vui khi nhai những lá rau xanh mát đem lại cảm giác rất chi là thich thú như ta... đang tận hưởng những giây phút sống... trong mơ.
Vua chúa ngày xưa, có thể là ít quan tâm đến khoa học. Chắc hẳn những thời xa xưa đó, vì khoa học chưa phát triển, dù là bậc vua chúa cũng không biết nhiều về sinh tố hoặc số lượng ca lo cần thiết của một người trong mỗi ngày. Hơn nữa, ở những thời xưa cũng không có thứ bột hóa học để làm sạch, đảm bảo vô trùng 100%, để người đầu bếp cho vua ăn rau sống. Sử sách để lại cho đến ngày nay, ít thấy ghi lại là đã có vị vua nào nổi tiếng ưa thưởng thức rau sống.
Nhưng trong dân chúng xa xưa có truyền miệng một câu chuyện như sau, nếu chúng ta được nghe, cũng thấy là các bậc vua chúa ngày xưa cũng từng dùng đến rau sống, mà rau sống ở đây là rau muống.
Những người trồng rau có kể lại : "không rõ vào thời nào xa xưa, vị vua trong nước bỗng nhiên truyền lệnh cho những người trồng rau ở gần cung vua, phải trồng rau muống. Vị quan phụng lệnh vua đến gặp những nhà trồng rau, căn dặn họ, cần trồng một loại rau muống, khi ăn sống phải giòn. Ngoài ra, thứ rau này lúc mọc đến chiếc lá thứ hai, người trồng cần dùng một vỏ ốc để úp vào ngọn. Cây rau muống sẽ mọc uốn theo đường xoắn trong vỏ ốc, tạo nên một hình dáng kỳ lạ. Tất nhiên, lệnh vua ban được thực thi răm rắp. Vị quan chủ sự việc này lo toát mồ hôi hột, mất ăn mất ngủ vì cây rau muống. Các nhà trồng rau cũng canh cánh lo, hỏng mẻ rau này không những chỉ mất nghiệp mà có thể nhà vườn phải bán xới đi tìm nơi khác sống. Vì thế, nhà nào nhà ấy lo liệu chọn kỹ lưỡng hạt giống, lo ruộng để gieo. Gieo hạt xong, lại đêm ngày trông trời, nhìn nắng, xem mưa. Vị quan được cử đặc trách đứng đầu ủy ban trồng rau muống lo đến nỗi méo mày, méo mặt; lên xe xuống ngựa, tất tả ngược xuôi để đốc thúc cho việc trồng rau muống.
Người xưa kể lại, chẳng rõ có đúng hay không, nhiều khi, vị quan chủ sự trồng rau muống, có lúc bò dài ra bên bờ ruộng rau muống, mắt nhìn đăm đăm đến những ngọn rau muống vừa nhú một hai lá nhỏ. Phu nhân của vị quan này cũng mất ăn, mất ngủ. Ngày đêm lo âu đến nỗi xiêm áo chẳng còn thướt tha, người đứng ở lầu son, gác tía mà lòng dạ để ở ruộng rau muống đang mọc. Một cơn chớp đông chợt lóe sáng lúc nửa đêm, cũng vội vã lay thức quan chồng tóc tai khi đó bơ phờ dậy để nghe động tĩnh. Những khi mưa to, sấm chớp là lúc vợ chồng nhà quan tâm tư rối bời nhiều nhất, chỉ lo ruộng rau muống bị mưa gió làm ngập lụt thì hỏng... Ôi, cái cảnh quan lại ngày xưa, cũng có lúc khổ sở đến vậy. Lệnh vua ban ra là lệnh trồng rau muống, mà từ trước đên nay, có quan nào để ý và biết gì về rau muống đâu; toàn là lo sôi kinh, nấu sử hết thôi hà! Phen này, ruộng rau muống hỏng ăn là mất cả quan, mất cả lộc. Phu nhân của vị quan lo lắng đến ruộng rau muống cũng là phải lắm. Đàn bà thời xưa, có chồng một bước lên quan đâu phải là việc dễ.
Lại nói về chuyện rau muống (1)... Những nhà trồng rau gần cung cấm sớm hôm chăm chỉ, nên cuối cùng cũng có được lứa rau muống đúng như lệnh của vua ban ra. Rau muống được hái, chuyển lên xe song mã và viên quan còn cẩn thận chọn một người xà ích thật tin cẩn và giỏi việc. Ông dặn người xà ích thật kỹ : khi đưa xe rau muống vào cung, xe phải đi thật chậm, ngựa phải bước từng bước. Làm như vậy, những ngọn rau muống không bị dập, nát. Xe rau muống lăn bánh vào cung vua, trước sự đón rước của văn võ bá quan với những lời tung hô nồng nhiệt. Cờ phướn bay rợp trời và nhạc tấu mừng vui vẻ. Vị quan lãnh việc trồng rau muống nở mày, nở mặt. Phu nhân đứng bên, khóc lên sung sướng vì những ngọn rau muống. Chẳng vui sao được, suýt nữa vì những ngọn rau muống kia mà chồng bị mất quan, mất tước.
Nhà vua từ trên bệ rồng bước xuống, ngắm nhìn không biết chán chiếc xe chở đầy rau muống. "Ôi, những ngọn rau muống nõn nà". Vua thốt lên. Các quan trong triều đứng nín thở và mắt nhìn, tai lắng nghe từng động, tịnh nơi nhà vua đang đứng. Đàn ca, sáo nhị vang lên những khúc hợp tấu để chúc mừng xe rau muống xanh một màu mát mắt. Vị quan đặc trách về rau muống, lệnh cho một người trồng rau, hai tay nâng lên một khay vàng, dát ngọc. Trên khay có đặt vài ngọn rau muống xanh dờn, được phủ một tấm lụa quý, dâng lên đến gần để vua xem. Khi đó, tiếng sáo, tiếng tiêu, tiếng phách nổi lên tưng bừng. Đoàn vũ nữ trong cung với những lụa là thướt tha uyển chuyển, nhón những bước đi nhẹ nhàng, múa hát rộn ràng bên chiếc xe chở rau muống.
Nhà vua đưa hai ngón tay ngọc lên, chờ cho vị quan cung kính nhấc nhẹ chiếc khăn lụa mỏng phủ trên khay. Trong một khắc nhỏ này thôi, vị quan hồi hộp lắm. Nhỡ tay lúc này là toi cả sự nghiệp. Rủi mà kéo lên cả ngọn rau muống dính vào chiếc khăn lụa là hỏng to. Bởi vậy, quan nhà ta khẽ khàng và cẩn thận còn hơn một nhà ảo thuật giỏi nhất thế giới. Nét mặt ông nghiêm trang, cố thu cả sinh khí, để làm trong phút lịch sử của cuộc đời. Các quan trong triều, thân ai người ấy lo, nhưng lúc này cũng đứng im phăng phắc. Có ông, từ xưa đến nay, thưởng thức toàn những cao lương mỹ vị, nay cũng mặt tươi như hoa, ngắm nhìn những ngọn rau muống đặt trên khay vàng nạm ngọc với lòng cảm kích vô bờ bến. Lúc này, theo lệnh của viên quan trông coi đội nhạc trong triều, dàn nhạc hòa tấu ngừng lại. Nhà vua đưa tay ngọc cầm lên một ngọn rau muống xanh mướt nõn nà. Nhà vua nói:
- " Bữa cơm hôm nay, Trẫm sẽ thưởng thức món rau muống chẻ. Ba quân... Í, quên mất. Ta truyền lệnh cho nhà bếp của Trẫm, ngay tức thì rửa sạch và gấp rút làm xong bữa ăn rau muống chẻ. Các khanh trong triều, có khanh nào theo trẫm ăn rau muống không? Rau sống, vạn vạn tuế !"
Các quan trong triều, nhất loạt hô theo:
- " Nhà vua ăn rau sống. Vạn vạn tuế !"
Tôi đã được một người trồng rau kể cho nghe câu chuyện này. Từ đó tôi với ông cảm thấy rất hợp nhau. Và những bữa được ăn rau sống, tôi lại nhớ đến câu chuyện này và cảm thấy thích những câu chuyện người xưa kể lại. Còn một điều nữa cũng cần nên nói đến nơi đây. Hiện thời nhiều nhà nghèo ở nông thôn và thành thị VN, ngày hai bữa cơm rau là chuyện rất thường. Câu chuyện này sẽ an ủi phận nghèo của họ ít nhiều, và, nếu những người đó có dịp đọc đến bài viết ngắn này, họ sẽ hiểu: Ở một phương xa xôi nào đó, vẫn còn có những người nhớ đến rau muống, và coi đây là người bạn của những người nghèo, tuy đạm bạc đơn sơ nhưng chu toàn với những người nghèo khổ, không sẵn tiền để mua cá thịt.
Vân Võ Hoài Phương
( Bản cuối biên khảo CƠM RAU, chỉnh sửa và bổ sung xong tháng 1. 2025 )
( 1 ) Sách Tham Khảo :
Hai tác phẩm có viết về Rau Muống
# Những Năm Tháng Ấy (Hồi Ký), tác giả: VŨ NGỌC PHAN
( HỒNG LĨNH xuất bản tại California 1993 )
Xin mạn phép trích một đoạn ngắn, nhà văn nhà nghiên cứu văn học Vũ Ngọc Phan viết:
" Có đi đến các tỉnh và nhiều miền nông thôn mới biết cái nạn khan rau, cái nạn mà Hà Nội ít khi thấy, tuy Hà Nội không trồng một tý rau nào. (...) Cà muối thì nông thôn ta có hàng vại, nhưng đến rau muống nhiều nơi cũng không có. Hà Nội có làng Láng (hồi xưa làng này còn thuộc ngoại thành) cung cấp đủ các thứ rau. Đến rau muống tiến ở Sơn Tây, Hà Nội cũng có. Rau muống tiến (xưa kia tiến vua) là thứ rau muống lá nhỏ và thưa, cọng dài và xanh non, trông rất đẹp, chứ kể ngon thì không ngon bằng rau muống nước mà người ta trồng khắp các đầm ao quanh Hà Nội". (trang 28, 29 ; Những Năm Tháng Ấy)
# 100 Cây Thuốc Vạn Linh Bá Chứng, tác giả : VŨ ĐÌNH TRÁC
( TÚ QUỲNH tái bản lần 1. 1994)
Xin mạn phép trích một đoạn ngắn viết về Rau Muống trong tác phẩm:
"RAU MUỐNG
1. Tính vị: Vị ngọt, nhạt, chát.
Tính mát. - AAA -
2. Hoạt chất: Có tannin, albumine, chất béo,
glucose, vitamin B1 , B 2 và C.
3. Dược năng: Giải nhiệt, thông máu, bổ máu,
lợi tiểu, nhuận trường, giải độc.
4. Chủ trị: Giải tà khí, thêm tế bào thịt, trị các chứng đau dạ dầy,
dạ dầy lở loét, xuất huyết, máu cam, kiết lị đau bụng máu, đau bụng kinh.
5. Xử dụng: Ăn sống, luộc, xào, nấu canh ăn - Có thể chắt lấy nước cốt uống hay
phơi khô uống.
( trang 237; 100 CÂY THUỐC , VẠN LINH BÁ CHỨNG )
******************************************
